Chociaż czytelnicy bloga znają mnie głównie jako lekarza medycyny estetycznej, czasami przypominam, że od dwudziestu lat zajmuję się też metodologią badań, w tym badaniami nad szczepionkami. Od czasów pandemii moja druga firma Clinmark prowadzi również badania nad lekami na COVID-19. Nic więc dziwnego, że temat wirusa SARS-CoV-2 analizuję z różnych stron – także w kontekście niektórych powikłań po zabiegach medycyny estetycznej, dokładnie po kwasie hialuronowym.
Kilka miesięcy temu po raz pierwszy osobiście zauważyłem możliwy wpływ COVID-19 oraz szczepień na nietypowe reakcje po wcześniej podanym wypełniaczu. Pierwsze doniesienia na ten temat pojawiły się już wcześniej, ale były raczej wyciszane.
Przez ostatnie miesiące uważnie obserwowałem takie przypadki, sprawdzałem, czy inni lekarze mają podobne doświadczenia i czy pojawiają się publikacje w branżowych bazach oraz czasopismach. Mogę już więc podsumować mój stan wiedzy na dziś.
Od razu podkreślam: celem tego tekstu nie jest zniechęcanie do szczepień ani do zabiegów z użyciem kwasu hialuronowego. Chodzi o świadomość, że mogą pojawić się pewne interakcje i że warto wiedzieć, jak na nie reagować.
Jak działa wirus SARS-CoV-2 – mechanizm „klucza i zamka”
Wirus to maleńka cząsteczka materiału genetycznego z dodatkowymi białkami, która potrzebuje komórek organizmu, aby się namnażać. Można powiedzieć, że działa jak trojan – wnika do komórki, przejmuje część jej mechanizmów i wykorzystuje je do produkcji kolejnych kopii wirusa.
SARS-CoV-2 potrzebuje do tego określonych receptorów na powierzchni komórek. Kluczem wirusa jest białko S (białko kolca, spike protein), a jednym z najważniejszych „zamków” jest receptor ACE2.
Receptory ACE2 znajdują się m.in. w układzie oddechowym, tkance tłuszczowej, układzie pokarmowym, ale także w komórkach skóry – keratynocytach i fibroblastach. I właśnie ta informacja zaczyna przybliżać nas do możliwego związku między COVID-19 a reakcjami po kwasie hialuronowym.
Co COVID-19 ma wspólnego z kwasem hialuronowym?
Już na początku epidemii opisywano pojedyncze przypadki, w których COVID-19 prowadził do reakcji zapalnych lub alergicznych u osób, które miały wcześniej podany kwas hialuronowy. Objawy pojawiały się dokładnie w miejscach wcześniejszego podania preparatu – np. w ustach, bruzdach czy innych obszarach twarzy.
U osób, które przeszły COVID-19 lub były szczepione, a wcześniej miały podany kwas hialuronowy, może pojawić się ryzyko reakcji „nietolerancji” wypełniacza – nawet jeśli preparat został podany długo przed chorobą lub szczepieniem.
Do mojego gabinetu trafia sporo pacjentów z powikłaniami po kwasie hialuronowym. W ostatnim czasie zacząłem obserwować więcej przypadków nietypowych: późnych, zapalnych, bardziej opornych na leczenie niż zwykle. W kilku sytuacjach pacjentki mówiły, że od lat korzystały z tego samego preparatu i nigdy wcześniej nic złego się nie działo. Po dokładnym wywiadzie okazywało się, że niedawno przeszły COVID-19 albo były szczepione.
Nadreaktywność układu immunologicznego
Mechanizm można uprościć w następujący sposób: zarówno infekcja wirusem, jak i odpowiedź organizmu po szczepieniu pobudzają układ immunologiczny. Jeśli w ciele znajduje się implant – a kwas hialuronowy jest pewnego rodzaju implantem – to w określonych warunkach organizm może zacząć reagować na niego inaczej niż wcześniej.
Preparat, który wcześniej był tolerowany, może nagle zostać potraktowany jako coś obcego. Wtedy w miejscu podania mogą pojawić się objawy zapalne: obrzęk, tkliwość, grudki, zaczerwienienie lub inna nietypowa reakcja.
Ryzyko może dotyczyć zarówno osób po przechorowaniu COVID-19, jak i po szczepieniu. Nie oznacza to jednak, że taka reakcja wystąpi u każdego. Wręcz przeciwnie – są to sytuacje rzadkie, ale możliwe.
Jak reagować na nietypowe objawy po kwasie hialuronowym?
Najważniejsza jest czujność. Jeśli ktoś miał wcześniej podany kwas hialuronowy, a po infekcji lub szczepieniu zauważa niepokojące objawy w miejscach podania preparatu, powinien zgłosić się do osoby kompetentnej.
Standardowo w leczeniu takich problemów często konieczne jest rozpuszczenie kwasu oraz leczenie stanu zapalnego. W takich przypadkach terapia może być bardziej złożona niż przy typowych powikłaniach po wypełniaczach.
Nie namawiam do nieszczepienia się ani do rezygnacji z zabiegów z użyciem kwasu hialuronowego. Chodzi wyłącznie o czujność i świadomość, że u części pacjentów może pojawić się nietypowa reakcja zapalna.
Jak zmniejszyć ryzyko powikłań po kwasie hialuronowym?
Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka, ale można je ograniczać. W praktyce znaczenie mają przede wszystkim trzy elementy.
1. Jakość preparatu
Jakość kwasu hialuronowego ma ogromne znaczenie. Im lepszy i czystszy preparat, tym mniejsze ryzyko nieprzewidywalnych reakcji. Różnice między preparatami na rynku są bardzo duże – zarówno jakościowe, jak i cenowe.
2. Rozsądna ilość preparatu
Ryzyko może wzrastać przy zbyt dużych ilościach wypełniacza. Dlatego ważne jest rozsądne, medycznie uzasadnione planowanie zabiegu, a nie aplikowanie preparatu „na siłę”.
3. Stan zdrowia i odporności
Znaczenie ma także ogólny stan organizmu. Większe ryzyko mogą mieć osoby z chorobami współistniejącymi, zwłaszcza o podłożu autoimmunologicznym, oraz pacjenci z obniżoną odpornością.
Kwas hialuronowy a biostymulatory – dlaczego reakcje są inne?
Zastanawiające jest to, że opisywane reakcje obserwuje się u osób po podaniu kwasu hialuronowego, a nie obserwuje się ich w podobny sposób po biostymulatorach. Teoretycznie biostymulatory z założenia wywołują kontrolowany stan zapalny, więc można byłoby spodziewać się nasilenia reakcji przy dodatkowym pobudzeniu układu immunologicznego.
Być może wynika to z tego, że z biostymulatorów pacjenci korzystają statystycznie rzadziej i są zwykle ostrożniej kwalifikowani do zabiegu. Być może istnieją też mechanizmy, których jeszcze nie znamy.
Na bieżąco śledzę doniesienia naukowe i jeżeli pojawią się nowe wyjaśnienia, z pewnością wrócę do tego tematu.
Więcej o kwasie hialuronowym i powikłaniach
FAQ – COVID-19, szczepienie i powikłania po kwasie hialuronowym
Czy COVID-19 może mieć wpływ na wcześniej podany kwas hialuronowy?
Może. U części pacjentów po przechorowaniu COVID-19 obserwowano nietypowe reakcje zapalne w miejscach, gdzie wcześniej podano kwas hialuronowy. Nie jest to zjawisko częste, ale warto mieć jego świadomość.
Czy szczepienie jest przeciwwskazaniem do zabiegów z kwasem hialuronowym?
Nie. W tekście nie chodzi o zniechęcanie do szczepień ani do zabiegów. Chodzi o czujność i świadomość, że u niektórych osób może pojawić się nietypowa reakcja immunologiczna.
Jakie objawy po kwasie hialuronowym powinny niepokoić?
Niepokojące mogą być późne reakcje zapalne w miejscach wcześniejszego podania preparatu, np. obrzęk, tkliwość, grudki, zaczerwienienie lub nagłe pogorszenie wyglądu okolicy zabiegowej.
Co zmniejsza ryzyko powikłań po kwasie hialuronowym?
Znaczenie mają: jakość preparatu, rozsądna ilość wypełniacza, dobra kwalifikacja medyczna oraz ogólny stan zdrowia i odporności pacjenta.
Disclaimer:
Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny.
Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.
